محمد اعظم خان ( ناظم جهان )

430

اكسير اعظم ( فارسى )

برغن سرشف آميخته و با سم اسپ سوخته به روغن كند آميخته و يا ثمر بكاين نيم‌كوفته در روغن سرشف سوخته و با برگ فراش سائيده قرص بسته در روغن تلخ سوخته صاف كرده و يا كلونجى به سركه و يا برگ چقندر خام سوده و يا سرگين بو سوخته بر سعفه طلا كردن هر واحد نافع است . ذكر بعض ادويهء مركبه معمول در اقسام سعفه : دوايى كه جهت سعفه اطفال مجرب است نيله تهوتهه يك ماشه دوده خانهء كسى كه نخود بريان مىكند دو دام در روغن سرسون بريان نمايند پس بدستهء آهنى خوب بسايند و بر سر طلا نمايند اولًا اندكى سوزش مىكند بعد ساعتى ساكن شود . و اگر آملهء سوخته نيم پاو كوكنار سوخته ربع پاو حنا كميله هر واحد دو دام سهاگهء بريان خاكستر گلخن هر واحد نيم دام زياده كنند و وزن توتيا دو دوده هر يك نيم دام كنند و در روغن مذكور حل كرده به كار برند مفيدتر باشد . روغن اوراق كه نافع سعفه است و مجرب برگ ياسمين برگ نيب برگ فراش برگ بسكهپره برگ بيد انجير برگ بكاين هر واحد دو دام سائيده قرص نموده در پاؤ آثار روغن كنجد بسوزند كه سياه شود صاف كرده كميله مرداسنگ برگ حنا سهاگهء بريان زرد چوب سوخته كات سفيد بابچى سوخته آملهء سوخته فلفل گرد سوخته هر واحد دو درم نيله تهوتهه نيم دام كته شش دام كوفته بيخته به روغن سرشف آميخته بمالند و ساعتى در آفتاب نشينند . و اگر آرد نخود يك مشت و اندكى نيله تهوتهه سوخته باريك ساخته در جغرات ترش آميخته كف مال كنند تا مانند خمير شود پس موى سر تراشيده بمالند و بعد يك پاس بشويند نيز نافع است . ايضاً هلدى سوخته آمله سوخته برگ حنا هر يك دو توله سهاگهء بريان كميله مرداسنگ فلفل سوخته هر واحد يك توله نيله تهوته يك و نيم ماشه كوفته بيخته به روغن تلخ آميخته بعد حلق سر ماليده باشند مجرب است . ايضاً كه در سعفهء رطب و يابس و جرب مجرب گوگرد سيماب توتياى سبز هر يك سه ماشه گل سوخته تنور يك و نيم توله كهرل كنند كه سياه شود در روغن تلخ آميخته بمالند و بعد يك ساعت سرگين گاوميش مالند و بعد خشك شدن ماليده دور كنند و به آب سرد بشويند سه بار كافى است . ايضاً برگ حنا چهار توله بابچى مرداسنگ كميله كته سهاگه هر يك دو توله نيله تهوتهه سه ماشه كوفته بيخته با روغن تلخ آميخته به كار برند . ضماد كه سعفهء يابس و قوبا را مجرب است مغز تخم كدو ده جزو توتياى مغسول دو جزو شنگرف هفت جزو به شير تازه ضماد كنند كه در سه بار زائل كند و تضميد نيل با سركه بى عديل است . طلاى سعفه كه همواره معمول است آملهء سوخته نيله تهوتهه سوخته مرچ سياه سوخته پوست خشخاش سوخته مرداسنگ بريان همه را باريك سائيده در روغن زرد كه يك‌صد و يك مرتبه از آب شسته باشند آميخته طلا كنند . طلاى هندى كه جهت هر قسم سعفه و بثور سر اطفال مجرب است كميله گيرو كات توتياى سبز شورهء قلمى هر يك يك جزو مرداسنگ فلفل گرد هر يك دو جزو برگ حنا چهار جز سائيده به روغن تلخ داغ كرده آميخته بعد حلق سر بمالند . ايضاً كه براى سعفهء رطبهء شديد العفونت كثير الصديد بىنظير است نيله تهوتهه برشته فلفل سياه سوخته هر يك نيم توله عدس در است سوخته آمله پوست انار كوكنار كميلهء سوخته هر يك يك توله سائيده در روغن سرشف آميخته طلا نمايند . ايضاً قنبيل تنكار زردچوب بابچى در روغن تلخ دو پاس كهرل كرده به كار برند . مرهم سعفه كه قروح سر را از مجربات است كميله حنا مرداسنگ مازو سبز پوست انار زردچوب جمله برابر باريك ساخته موم را در روغن گل گداخته به سرشند و سركهء انگور قدرى اضافه كرده برهم زنند و موى سر تراشيده بمالند . و اگر روغن گل نباشد روغن كنجد و گلاب داخل كنند . نوع ديگر كه در جميع انواع سعفه مجرب است كافور رياحى شش سُرخ زردچوبه گل سرخ اقاقياى مغسول هر يك يك درم گلنار كاغذ سوخته هر يك دو درم سفيداب سه درم موم زرد هفت درم روغن گل بيست درم به دستور مرهم سازند . اقوال اكابر : [ ابو سهل ] ابو سهل گويد كه سعفهء سر اگر در بدنى باشد كه خون بر آن غالب بود بايد كه معالجه به فصد فيقال كنند بعده حجامت بر يكى از دو صدغ نمايند اگر فصد كفايت نكند و فصد رگ پيشانى گشايند . و اگر در بدن غلبهء يكى از اخلاط ديگر باشد تنقيهء بدن بداى مسهل آن خلط نمايند . و اگر در بدن امتلا نباشد و مرض ضعيف بود در آن از تنقيهء بدن استغنا باشد و به اطليه از ادويهء مقطع و ملطف و محلل و مع ذلك بلا لذع كفايت باشد و اين غرض حاصل شود هرگاه ادويهء محللهء ملطفه را به روغن و سركه مخلوط سازند . صفت دواء القرطاس نافع سعفه توبال مس اسرب سوختهء مغسول انزروت كاغذ سوخته هر واحد دو جزو گوگرد غير سوخته يك جزو به سركه سائيده طلا كنند . ديگر گوگرد خاكستر كدو شحم حنظل بسركهء تند سائيده طلا نمايند . ديگر صمغ صنوبر گلنار مساوى به سركه و روغن گل سرشته طلا كنند . ديگر خاكستر چوب انگور زراوند مدحرج گلنار مازو راتينج در سركه و روغن مورد بسايند و طلا نمايند . ديگر مرداسنگ زرد چوب مساوى به سركه و روغن گل به سرشند . ديگر گشنيز خشك سوخته خزف تنور حنا به سركه و روغن گل طلا كنند . ديگر براى صبيان مازو و خام در زيت بسوزند و سائيده با وى نمك آميزند و استعمال كنند . ديگر براى ايشان مرداسنگ بادام تلخ سوخته مازو زردچوب مساوى به سركه و روغن گل طلا كنند . ديگر براى سعفهء رطبه به طبيخ خرزهره بشويند پس اين طلا كنند توبال نحاس مر قنبيل هر واحد دو جزو خاك كند و شب يمانى هر واحد چهار جزو زراوند قلقطار خاكستر چوب انگور صبر هر واحد يك جزو به سركه